AI Impact Summit 2026: दिल्लीत भरणार जगातील सर्वात मोठे AI संमेलन! काय आहे भारताचा ‘AIKosh’ प्लॅन?

नमस्कार मित्रांनो! काय चाललंय? आजकाल आपण जिथे बघू तिथे फक्त एकाच गोष्टीची चर्चा आहे—Artificial Intelligence (AI). पण बॉस, आज आपण जे बोलणार आहोत, ते फक्त गप्पा नाहीत. २०२६ साल उजाडलंय आणि भारत आता फक्त ‘IT Hub’ राहिला नसून जगाचा ‘AI Powerhouse’ बनण्याच्या मार्गावर आहे.

सध्या संपूर्ण जगाच्या नजरा आपल्या दिल्लीकडे लागल्या आहेत. का? कारण तिथे भरत आहे ‘India-AI Impact Summit 2026’. हे नुसतं एक टेक्नॉलॉजी प्रदर्शन नाहीये, तर हे भारताचं जगाला दिलेलं चॅलेंज आहे की, “आता आम्ही फक्त कोड लिहिणार नाही, तर आम्ही जगाचा भविष्य घडवणार आहोत!”

आजच्या या सविस्तर लेखात आपण पाहणार आहोत की या समिटमध्ये नक्की काय विशेष आहे, आणि भारताचा तो गुप्त ‘Masterstroke’ ज्याला आपण ‘AIKosh’ म्हणतोय, तो नक्की काय आहे. चला तर मग, करूया सुरुवात!

१. समिटचा माहोल: जेव्हा दिल्ली बनली ‘Global AI Capital’

फेब्रुवारी २०२६ च्या या थंडीत दिल्लीतलं वातावरण मात्र चांगलंच तापलं आहे. Bharat Mandapam (जिथे G20 झालं होतं, आठवतंय ना?) तिथे आता जगातील सर्वात मोठं AI संमेलन भरलंय. तुम्ही कल्पना करा, एका बाजूला OpenAI, Google, Microsoft आणि NVIDIA चे मोठे CEOs आहेत, तर दुसऱ्या बाजूला भारताचे छोटे-छोटे स्टार्टअप्स देणारं टफ कॉम्पिटिशन.

या समिटचं सर्वात मोठं वैशिष्ट्य म्हणजे याची ‘Scale’.

• १०० पेक्षा जास्त देश यात सहभागी होत आहेत.
• १.५ लाखांहून अधिक व्हिजिटर्स येणार आहेत.
• १५-२० देशांचे प्रमुख (Heads of State) स्वतः या विषयावर चर्चा करण्यासाठी आले आहेत.

Vishesh Mhanje (विशेष म्हणजे), हे समिट फक्त “AI काय करू शकतं?” यावर नाहीये, तर “AI लोकांच्या जीवनात काय ‘Impact’ पाडू शकतं?” यावर आहे. म्हणूनच याचं नाव ‘AI Impact Summit’ असं ठेवलं गेलंय.

२. भारताचे ‘३ सूत्र’ आणि ‘७ चक्रे’: The Soul of the Summit

आपल्या सरकारने या समिटला एक भारतीय टच दिला आहे. त्यांनी AI च्या विकासाला ‘३ सूत्रं’ (3 Sutras) आणि ‘७ चक्रं’ (7 Chakras) मध्ये विभागलं आहे. हे ऐकायला थोडं आध्यात्मिक वाटलं तरी यामागे प्रचंड मोठं लॉजिक आहे.

A. ३ सूत्रं (The Foundational Pillars):

१. People (लोक): AI हे केवळ श्रीमंतांसाठी नसावं. ते शेवटच्या माणसापर्यंत पोहोचलं पाहिजे. २. Planet (पृथ्वी): AI वापरताना पर्यावरणाचं नुकसान नको. Green AI वर इथे भर दिला जातोय. ३. Progress (प्रगती): AI मुळे केवळ कॉर्पोरेट नफा नाही, तर सामाजिक प्रगती (Social Development) झाली पाहिजे.

B. ७ चक्रे (The Focus Areas):

समिटमध्ये ७ महत्त्वाच्या क्षेत्रांवर (Chakras) चर्चा होत आहे:

• Human Capital: लोकांना AI कसं शिकवायचं? (Skilling).
• Inclusion: गावखेड्यातील लोकांना AI चा फायदा कसा होईल?
• Safe and Trusted AI: डीपफेक आणि डेटा प्रायव्हसीपासून संरक्षण.
• Resilience and Innovation: हवामान बदल आणि आपत्ती व्यवस्थापनात AI चा वापर.
• Science: विज्ञानातील नवनवीन शोधांसाठी AI.
• Democratizing AI Resources: सगळ्यांना डेटा आणि कम्प्युटिंग पॉवर स्वस्त दरात मिळवून देणे.
• Economic Growth: AI च्या मदतीने भारताची GDP वाढवणे.

३. ‘AIKosh’: भारताची हक्काची ‘AI तिजोरी’

आता येऊया आपल्या मुख्य विषयावर—AIKosh. मित्रांनो, तुम्ही विचार केलाय का की ChatGPT किंवा Google Gemini इतके हुशार कसे झाले? कारण त्यांच्याकडे प्रचंड डेटा आहे. पण तो डेटा प्रामुख्याने पाश्चिमात्य (Western) आहे. त्यात भारताचा विचार, आपली संस्कृती, आपली विविधता कमी आहे.

AIKosh (National AI Datasets Platform) हे भारताचं असं उत्तर आहे जे गेम बदलणार आहे.

नक्की काय आहे AIKosh?

‘AIKosh’ म्हणजे एक प्रकारची Centralized Digital Library किंवा Data Treasury आहे. भारताकडे डेटाची कमतरता नाही, पण तो विखुरलेला होता (Siloed). हॉस्पिटलमध्ये हेल्थ डेटा होता, बँकांमध्ये फायनान्स डेटा होता, आणि कृषी विभागात शेतीचा डेटा होता. AIKosh ने हे सगळं एका छताखाली आणलं आहे.

• १५००+ सेक्टर-विशिष्ट डेटासेट्स: यात आरोग्य, शिक्षण आणि शेतीशी संबंधित प्रचंड डेटा जमा केला आहे.
• २००+ AI मॉडेल्स: हे मॉडेल्स खास भारतीय गरजांसाठी बनवले आहेत. उदाहरणार्थ, मराठी बोलीभाषेतील उच्चार ओळखणारं मॉडेल!
• AI Sandbox: स्टार्टअप्सना त्यांचा प्रयोग करण्यासाठी इथे मोफत किंवा स्वस्त दरात ‘Sandbox Environment’ मिळतं. म्हणजे तुम्हाला महागडे सर्व्हर्स विकत घेण्याची गरज नाही.

Lay Bhari Fact (लय भारी गोष्ट): AIKosh मुळे भारताचं स्वतःचं ‘Sovereign AI’ तयार होत आहे. म्हणजे आपल्याला आपल्या डेटासाठी परदेशी कंपन्यांवर अवलंबून राहावं लागणार नाही. आपली माहिती आपल्याच देशात, आपल्याच सर्व्हरवर सुरक्षित राहील.

४. स्टार्टअप्ससाठी सोन्याचे दिवस! (Affordable GPU & Compute)

मित्रांनो, AI मॉडेल ट्रेन करायला खूप जास्त ‘Compute Power’ लागते, ज्याला आपण GPU (Graphics Processing Unit) म्हणतो. पूर्वी हे GPU खूप महाग होते, पण २०२६ च्या या समिटमध्ये सरकारने मोठी घोषणा केली आहे.

भारतात आता ३८,००० पेक्षा जास्त GPUs स्वस्त दरात उपलब्ध करून दिले जात आहेत. जिथे जगात एक तास GPU वापरण्याचे दर खूप जास्त आहेत, तिथे भारतात फक्त ₹६५ प्रति तास दराने स्टार्टअप्सना ही पॉवर मिळत आहे. यामुळेच आज पुण्यातला किंवा कोल्हापुरातला एखादा तरुण स्वतःचं AI स्टार्टअप सुरू करू शकतोय.

५. ‘Bharat-VISTAAR’ आणि ‘ShramSetu’: AI फॉर आम आदमी

तुम्ही म्हणाल, “अरे भावा, हे सगळं ठीक आहे, पण माझ्यासारख्या सामान्य माणसाला याचा काय फायदा?”

या समिटमध्ये दोन मोठ्या घोषणा झाल्या आहेत ज्या डायरेक्ट तुमच्या-आमच्या आयुष्यावर परिणाम करणार आहेत:

• Bharat-VISTAAR: हे एक खास AI प्लॅटफॉर्म आहे जे शेतकऱ्यांसाठी बनवलंय. तुमच्या शेतातल्या मातीचा फोटो काढा किंवा पिकावर पडलेल्या किडीचा व्हिडिओ काढा, AI तुम्हाला तुमच्या भाषेत (हो, अगदी मराठीत सुद्धा!) सांगेल की कोणतं खत वापरायचं आणि हवामानाचा अंदाज काय आहे.
• Mission Digital ShramSetu: जे असंघटित कामगार (Informal Workers) आहेत, त्यांच्यासाठी हे वरदान ठरणार आहे. AI च्या माध्यमातून त्यांना त्यांच्या कौशल्यानुसार कामं शोधणं सोपं होणार आहे.

६. बजेट २०२६ चा ‘AI तडका’

हल्लीच झालेल्या अर्थसंकल्पात सरकारने IndiaAI Mission साठी भरघोस तरतूद केली आहे. ₹१,००० कोटी फक्त नवीन संशोधनासाठी दिले आहेत. विशेष म्हणजे, आता शाळांपासूनच AI शिक्षण सक्तीचं केलं जाणार आहे. म्हणजे पुढच्या पिढीला “Coding” सोबतच “Prompt Engineering” सुद्धा शाळेतच शिकायला मिळणार आहे.

७. आव्हाने आणि भविष्यातील चिंता (The Candid Reality)

आता एवढं सगळं चांगलं चाललंय म्हणल्यावर काही प्रॉब्लेम्स पण असणारच. समिटमध्ये ‘Deepfakes’ आणि ‘Job Loss’ यावरही गंभीर चर्चा झाली.

My Honest Opinion (माझं प्रांजळ मत): AI मुळे काही नोकऱ्या नक्कीच जातील, पण त्यापेक्षा जास्त नवीन संधी निर्माण होतील. गरज आहे ती फक्त स्वतःला ‘Upskill’ करण्याची. जर तुम्ही काळाप्रमाणे बदललात, तर AI तुमची नोकरी घेणार नाही, उलट ते तुमचं काम सोपं करेल.

८. निष्कर्ष: भारताची ‘AI Century’ सुरू झालीय!

दिल्लीतलं हे AI Impact Summit 2026 केवळ एक इव्हेंट नाही, तर ती भारताची एक घोषणा आहे. आपण आता फक्त जगाचे ‘Service Provider’ नाही आहोत, तर आपण ‘Innovators’ आहोत. AIKosh च्या माध्यमातून आपण आपल्या डेटावर आपलं वर्चस्व मिळवलं आहे.

पुढच्या ५ वर्षांत भारत AI क्षेत्रात जगात पहिल्या ३ देशांमध्ये असेल, यात शंका नाही. आणि यात आपल्या महाराष्ट्राचा वाटा खूप मोठा असणार आहे, कारण मुंबई आणि पुणे आधीच AI चे हॉटस्पॉट्स बनले आहेत.